బాపూజీ బాటలో బీసీ ఉద్యమం

• పదవుల కోసం కాదు.. సామాజిక న్యాయం కోసం జీవితాంతం పోరాడిన కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ ప్రస్థానం నేటి తరానికి నేర్పే పాఠాలెన్నో

తెలంగాణ చరిత్రను పరిశీలిస్తే కొందరు నాయకులు ఒక కాలానికి మాత్రమే పరిమితమవుతారు. మరికొందరి జీవితం తరతరాలకు దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. ఆ రెండో కోవకు చెందిన అరుదైన ప్రజానాయకుడు ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా, తెలంగాణవాదిగా, ప్రజా ప్రతినిధిగా, చేనేత కార్మికుల సంక్షేమం కోసం పోరాడిన నాయకుడిగా, సామాజిక న్యాయం కోసం నిలబడిన ఉద్యమకారుడిగా ఆయన జీవితం అనేక కోణాలను కలిగి ఉంది. 1915 సెప్టెంబర్ 27న జన్మించిన బాపూజీ 2012 సెప్టెంబర్ 21 వరకు ప్రజా జీవితంతో తన అనుబంధాన్ని కొనసాగించారు.

నేడు తెలంగాణలో బీసీ హక్కులు, ప్రాతినిధ్యం, రిజర్వేషన్లు, కులగణన, విద్య, ఉపాధి, రాజకీయ అవకాశాలపై చర్చ మళ్లీ బలంగా సాగుతున్న సందర్భంలో బాపూజీ జీవితాన్ని ఒకసారి వెనక్కి తిరిగి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే ఆయన పోరాటం కేవలం ఒక పదవి కోసం కాదు. ఒక వర్గం ప్రయోజనం కోసం మాత్రమే కాదు. సమాజంలో అణగారిన వర్గాలకు గౌరవం, అవకాశాలు, స్వాభిమానం దక్కాలన్న విస్తృత ఆలోచన ఆయన రాజకీయ, సామాజిక జీవితంలో కనిపిస్తుంది.

పదవి కోసం కాదు.. ప్రజల కోసం

బాపూజీ జీవితంలో నేటి తరానికి అత్యంత ముఖ్యమైన పాఠం ఇదే. పదవి అనేది లక్ష్యం కాదు; ప్రజా ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి అది ఒక సాధనం మాత్రమే.

శాసనసభ్యుడిగా, డిప్యూటీ స్పీకర్‌గా, మంత్రిగా పనిచేసిన బాపూజీ 1969 ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు. అధికారాన్ని వదులుకోవడం రాజకీయంగా ఎంతటి నిర్ణయమో ఆ కాలాన్ని అర్థం చేసుకున్నవారికి తెలుస్తుంది.

ఈ అంశాన్ని నేటి బీసీ ఉద్యమంతో అనుసంధానించి చూస్తే ఒక స్పష్టమైన సందేశం కనిపిస్తుంది. ఉద్యమం అనేది పదవుల కోసం చేసే ప్రయాణంగా మారకూడదు. వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కంటే సామాజిక ప్రయోజనం ముందుండాలి. నాయకత్వం అంటే పదవి పొందడం కాదు; అవసరమైనప్పుడు పదవిని పక్కన పెట్టి ప్రజల తరఫున నిలబడగల ధైర్యం కలిగి ఉండటం.

పోరాటం అంటే నిరంతర ప్రయాణం

బాపూజీ జీవితం ఒక్కరోజు ఉద్యమంతో నిర్మించబడలేదు. స్వాతంత్ర్యోద్యమం నుంచి తెలంగాణ హక్కుల ఉద్యమం వరకు ఆయన వివిధ దశల్లో ప్రజా సమస్యలతో మమేకమయ్యారు. న్యాయవాదిగా ఉన్నప్పటి నుంచే ప్రజా సమస్యల పట్ల స్పందించారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. తెలంగాణ విమోచనోద్యమంలోనూ తన వంతు పాత్ర పోషించారు.

ఇదే నేటి బీసీ ఉద్యమానికి మరో ముఖ్యమైన పాఠం.

ఒక డిమాండ్‌ను ప్రభుత్వం ముందు ఉంచడం ఒక దశ. అది అమలయ్యే వరకు నిరంతర ప్రజాస్వామ్య పోరాటాన్ని కొనసాగించడం మరో దశ. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో బీసీలకు 42 శాతం రిజర్వేషన్ల అంశం ఈ చర్చకు కేంద్రంగా ఉంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన అధికారిక ప్రకటనల్లో సామాజిక, ఆర్థిక, విద్య, ఉపాధి, రాజకీయ కుల సర్వే గణాంకాల ఆధారంగా విద్య, ఉపాధి, స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు 42 శాతం రిజర్వేషన్ల కోసం శాసనసభలో బిల్లులు ఆమోదించి రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి పంపినట్లు పేర్కొంది.

అదే సమయంలో బీసీ సంఘాలు మాత్రం స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో 42 శాతం రిజర్వేషన్లను చట్టబద్ధంగా అమలు చేయాలని నిరంతరంగా డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ఈ అంశంపై ర్యాలీలు, ధర్నాలు, నిరసనలు, న్యాయపోరాటాలు జరుగుతున్నట్లు ఇటీవలి నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.

ఇక్కడ బాపూజీ నుంచి నేర్చుకోవాల్సింది ఉద్యమ పద్ధతి. భావోద్వేగం అవసరమే అయినా, దానితో పాటు ఆధారాలు, చట్టపరమైన అవగాహన, ప్రజాస్వామ్య పద్ధతులు, నిరంతర ప్రజా చైతన్యం ఉండాలి.

కులగణన.. సంఖ్య నుంచి సామాజిక విధానానికి

బీసీ ఉద్యమంలో మరో కీలక అంశం కులగణన. ఎవరి జనాభా ఎంత? వారి విద్యా స్థాయి ఏమిటి? ఉపాధి పరిస్థితి ఎలా ఉంది? ఆర్థిక స్థితి ఏమిటి? ప్రభుత్వ పథకాల ప్రయోజనాలు ఎంతమందికి చేరుతున్నాయి? రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం ఎంత ఉంది? వంటి ప్రశ్నలకు విశ్వసనీయమైన గణాంకాలు లేకుండా సామాజిక న్యాయ విధానాలను సమర్థంగా రూపొందించడం కష్టం.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేపట్టిన కుల సర్వేను సామాజిక, ఆర్థిక, విద్య, ఉపాధి, రాజకీయ అంశాలతో అనుసంధానించినట్లు అధికారికంగా తెలిపింది.

కాబట్టి నేటి బీసీ ఉద్యమం కేవలం సంఖ్యను చెప్పే ఉద్యమంగా కాకుండా, ఆ సంఖ్య ఆధారంగా విధాన మార్పులను కోరే ఉద్యమంగా ఎదగాలి. బాపూజీ చూపిన మార్గంలో ప్రజా సమస్యను వ్యక్తిగత ఆవేదనగా కాకుండా సామాజిక సమస్యగా చూడటం అత్యవసరం.

చేనేత.. బాపూజీ హృదయానికి దగ్గరైన రంగం

కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీని కేవలం తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకుడిగా గుర్తుంచుకోవడం ఆయన సేవలను పరిమితం చేయడమే అవుతుంది. చేనేత కార్మికుల సమస్యల పట్ల ఆయనకు ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. చేనేత రంగం కేవలం ఒక వృత్తి కాదు. వేలాది కుటుంబాల జీవనాధారం. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం.

నేడు చేనేత రంగం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను చూస్తే బాపూజీ ఆలోచనల ప్రాసంగికత అర్థమవుతుంది. మార్కెట్, ముడిసరుకు, ఆధునిక డిజైన్, బ్రాండింగ్, ఈ-కామర్స్, మార్కెటింగ్, యువతను ఈ రంగంలోకి తీసుకురావడం వంటి అంశాలపై సమగ్ర విధానం అవసరం.

చేనేత కుటుంబానికి కేవలం సబ్సిడీ ఇవ్వడం సరిపోదు. ఉత్పత్తికి మార్కెట్ కల్పించాలి. ఉత్పత్తిదారుడికి సరైన ధర రావాలి. కొత్త తరం సాంకేతికతను ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉండాలి. చేనేత ఉత్పత్తులకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌ను అనుసంధానం చేయాలి. ఇదే బాపూజీ ఆశయాలను ఆధునిక కాలానికి అన్వయించే మార్గం.

బీసీ ఉద్యమం విద్య, ఉపాధి వైపు మరింత దృష్టి పెట్టాలి

సామాజిక న్యాయం అంటే కేవలం రాజకీయ రిజర్వేషన్లు కాదు. విద్యలో అవకాశాలు, ఉద్యోగాల్లో ప్రాతినిధ్యం, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఆర్థిక స్వావలంబన, వ్యాపార అవకాశాలు కూడా అంతే ముఖ్యం.

ఇటీవలి కాలంలో బీసీ విద్యార్థుల ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్‌, స్కాలర్‌షిప్‌లు, బీసీ కార్పొరేషన్ల నిధులు వంటి అంశాలపై కూడా బీసీ సంఘాలు ప్రభుత్వ దృష్టిని కోరుతున్నాయి.

నా దృష్టిలో నేటి బీసీ ఉద్యమం తదుపరి దశలో “రిజర్వేషన్ నుంచి సాధికారత వరకు” అనే విస్తృత లక్ష్యంతో సాగాలి. ఒక విద్యార్థికి సీటు లభించడం మొదటి అడుగు. ఆ విద్యార్థి చదువు పూర్తిచేసి ఉద్యోగం పొందడం రెండో అడుగు. ఉద్యోగం పొందిన యువకుడు మరో పదిమందికి ఉపాధి కల్పించే స్థాయికి ఎదగడం మూడో అడుగు.

యువతను ఉద్యమంలో భాగస్వాములను చేయాలి

బాపూజీ తరానికి ఉద్యమం అంటే సభలు, సమావేశాలు, ర్యాలీలు, నిరాహార దీక్షలు. నేటి తరానికి ఉద్యమం అంటే డిజిటల్ వేదిక కూడా.

సోషల్ మీడియా, డిజిటల్ మీడియా, డేటా, ఆన్‌లైన్ ప్రచారం, ప్రజా విధానాలపై అవగాహన వంటి అంశాలను బీసీ ఉద్యమం సానుకూలంగా ఉపయోగించుకోవాలి. అయితే సమాచార వేగం పెరిగిన కొద్దీ బాధ్యత కూడా పెరుగుతుంది. ధృవీకరించని సమాచారం, వ్యక్తిగత విమర్శలు, అసత్య ప్రచారం ఉద్యమ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తాయి.

బాపూజీ జీవితం మనకు నేర్పే మరో అంశం ప్రజలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం. గ్రామానికి వెళ్లడం, ప్రజల సమస్య వినడం, వారి భాషలో మాట్లాడడం, వారి బాధను అర్థం చేసుకోవడం—ఇవి ఏ కాలంలోనైనా నాయకత్వానికి పునాది.

ఉద్యమం ఐక్యతతోనే బలపడుతుంది

బీసీ సమాజంలో అనేక కులాలు, వృత్తులు, ప్రాంతాలు, ఆర్థిక స్థాయిలు ఉన్నాయి. ఈ వైవిధ్యాన్ని బలహీనతగా కాకుండా బలంగా మార్చుకోవాలి. బీసీ ఉద్యమం ఒక కులానికి పరిమితం కాకుండా అన్ని వెనుకబడిన వర్గాల సామాజిక, విద్యా, ఆర్థిక అభివృద్ధికి వేదిక కావాలి.

అలాగే ఇతర సామాజిక వర్గాల హక్కులను గౌరవిస్తూ బీసీల హక్కుల కోసం ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో పోరాడటం అవసరం. సామాజిక న్యాయం అంటే ఒక వర్గం ఎదగడం కోసం మరో వర్గాన్ని వెనక్కి నెట్టడం కాదు; అవకాశాల్లో సమానత్వాన్ని పెంచే వ్యవస్థను నిర్మించడం.

బాపూజీ వారసత్వం అంటే ఒక విగ్రహం కాదు.. ఒక విలువ

ప్రతి సంవత్సరం జయంతి, వర్ధంతి సందర్భంగా బాపూజీ చిత్రపటానికి పూలమాల వేసి నివాళులు అర్పించడం అవసరమే. కానీ అంతటితో ఆయనకు నివాళి పూర్తికాదు.

బాపూజీ ఆశయాలను అమలు చేయడం అంటే—

పదవుల కంటే ప్రజా ప్రయోజనానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం.
ఉద్యమాన్ని వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించకపోవడం.
చేనేత కార్మికుడి జీవితంలో మార్పు తీసుకురావడం.
బీసీ విద్యార్థికి విద్యా అవకాశాలు కల్పించడం.
యువతకు ఉపాధి, నైపుణ్య అవకాశాలు కల్పించడం.
గణాంకాల ఆధారంగా సామాజిక విధానాలను రూపొందించడం.
ప్రజాస్వామ్య పద్ధతుల్లో హక్కుల కోసం నిరంతరం పోరాడడం.

ఇవే బాపూజీ జీవితంలో కనిపించే విలువలు.

నేటి ఉద్యమానికి బాపూజీ ఇచ్చే సందేశం

ప్రస్తుతం తెలంగాణలో బీసీ రిజర్వేషన్లు, కులగణన, విద్య, ఉపాధి, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వంటి అంశాలపై జరుగుతున్న చర్చను కేవలం ఎన్నికల కోణంలో చూడకూడదు. ఇది దీర్ఘకాలిక సామాజిక విధానాల చర్చగా మారాలి. 42 శాతం రిజర్వేషన్ల అంశంపై ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలు, బీసీ సంఘాల డిమాండ్లు, న్యాయపరమైన అంశాలు—ఇవన్నీ ప్రజలకు స్పష్టంగా వివరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ జీవితం మనకు చెప్పేది ఒక్కటే—పోరాటం అంటే ఆవేశం కాదు; లక్ష్యంపై స్పష్టత. నాయకత్వం అంటే పదవి కాదు; బాధ్యత. సామాజిక న్యాయం అంటే నినాదం కాదు; ఆచరణ.

బాపూజీ 111వ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అంటే గతాన్ని గుర్తుచేసుకోవడం మాత్రమే కాదు. తెలంగాణ సమాజం భవిష్యత్తు ఎలా ఉండాలన్న ప్రశ్నను మన ముందుంచుకోవడం.

బీసీలకు విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక స్వావలంబన, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, సామాజిక గౌరవం లభించేలా వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం—అదే బాపూజీ పోరాట స్ఫూర్తికి నేటి తరం ఇచ్చే అర్థవంతమైన గౌరవం.

బాపూజీ ఒక వ్యక్తి కాదు.. ఒక పోరాట పాఠశాల.
ఆయన జీవితం ఒక చరిత్ర కాదు.. ఒక బాధ్యత.
ఆయన ఆశయం ఒక నినాదం కాదు.. సామాజిక న్యాయం కోసం నిరంతర ప్రయాణం.