ఓటర్ల జాబితాల ప్రక్షాళన పేరుతో ఓటు హక్కుకు కోత పడకూడదు!

• అర్హులైన ప్రతి పౌరుడి ఓటు భద్రతే ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన పరీక్ష

ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు అనేది కేవలం ఒక గుర్తు కాదు. అది పౌరుడి ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక. ప్రభుత్వాలను ఎన్నుకునే అధికారం ప్రజల చేతుల్లో ఉందని చాటిచెప్పే రాజ్యాంగబద్ధమైన సాధనం. కులం, మతం, ప్రాంతం, భాష, ఆర్థిక స్థితిగతులతో సంబంధం లేకుండా అర్హత కలిగిన ప్రతి పౌరుడికి ఓటు హక్కు కల్పించడమే ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు పునాది. అలాంటి కీలకమైన హక్కుకు సంబంధించిన ఓటర్ల జాబితాల సవరణ విషయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం, భారత ఎన్నికల సంఘం అత్యంత బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఓటర్ల జాబితాలను ప్రక్షాళన చేయడం అవసరమే. అయితే ఆ ప్రక్రియలో అర్హులైన పౌరుల ఓటు హక్కుకు ఎలాంటి నష్టం జరగకుండా చూడటం అంతకంటే ముఖ్యం.

దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు దారితీస్తున్న ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియనే స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్‌ (SIR) అంటారు. మరణించిన వ్యక్తుల పేర్లను తొలగించడం, ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నమోదైన పేర్లను సరిచేయడం, శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతాలకు మారిన వారి వివరాలను నవీకరించడం, కొత్తగా అర్హత సాధించిన ఓటర్లను జాబితాలో చేర్చడం వంటి లక్ష్యాలతో ఈ ప్రక్రియ చేపడుతున్నారు. జనాభా మార్పులు, పట్టణీకరణ, వలసలు, చిరునామాల మార్పుల నేపథ్యంలో ఓటర్ల జాబితాలను క్రమం తప్పకుండా సరిచేయడం ఎన్నికల నిర్వహణలో అవసరమైన చర్యే. జాబితాలో అర్హతలేని నమోదులు కొనసాగడం కూడా స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాత ఎన్నికల విశ్వసనీయతకు సమస్యగా మారవచ్చు. ఈ విషయంలో ఎన్నికల సంఘం చేపట్టే కృషిని సమగ్రంగా పరిశీలించాలి.

అయితే, ఒక మంచి లక్ష్యంతో చేపట్టిన ప్రక్రియ అమలులో కూడా కొన్ని సమస్యలు తలెత్తే అవకాశాన్ని విస్మరించలేం. జాబితాలో అనర్హుల పేర్లు ఉండకూడదన్న ఆలోచన ఎంత ముఖ్యమో, అర్హులైన ఒక్కరి పేరు కూడా పొరపాటున తొలగిపోకూడదన్న బాధ్యత అంతే ముఖ్యం. ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన విజయాన్ని తొలగించిన పేర్ల సంఖ్యతో కొలవడం సరికాదు. అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరినీ జాబితాలో కొనసాగిస్తూ, నిజమైన పొరపాట్లను సరిచేసినప్పుడే ఆ ప్రక్రియ తన లక్ష్యాన్ని సాధించినట్లు అవుతుంది.

పేదలు, వలస కార్మికుల పరిస్థితి ఏమిటి?

దేశంలో కోట్లాది మంది ప్రజలు జీవనోపాధి కోసం స్వస్థలాలను విడిచి ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్తున్నారు. నిర్మాణ రంగంలో పనిచేసే కార్మికులు, రోజువారీ కూలీలు, వీధి వ్యాపారులు, గృహ కార్మికులు, అసంఘటిత రంగంలోని ఉద్యోగులు ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి తరచూ మారుతుంటారు. ఉపాధి కోసం కుటుంబంతో కలిసి నగరానికి వచ్చిన వ్యక్తి, సొంత ఊరికి తిరిగి వెళ్లలేని పరిస్థితిలో ఉండవచ్చు. కొందరు అద్దె ఇళ్లలో నివసిస్తూ తరచూ చిరునామాలు మార్చుకుంటారు. మరికొందరు సరైన నివాస ధ్రువీకరణ పత్రాలను సమకూర్చుకోవడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటారు.

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఇంటింటి సర్వే సమయంలో ఓటరు అందుబాటులో లేకపోయినా, పత్రాలు వెంటనే చూపించలేకపోయినా, వివరాల్లో చిన్నపాటి వ్యత్యాసం ఉన్నా వారి పేర్లను అనుమానాస్పదంగా పరిగణించే ప్రమాదాన్ని నివారించాలి. ఒక వ్యక్తి ఇంట్లో లేడనే కారణంతోనే అతను ఆ ప్రాంతంలో నివసించడం లేదని నిర్ధారించలేం. పత్రాలు వెంటనే సమర్పించలేకపోయారనే కారణంతోనే అర్హత లేదని తేల్చలేం. ప్రతి కేసును వాస్తవ పరిస్థితుల ఆధారంగా పరిశీలించాలి.

వృద్ధులు, దివ్యాంగులు, నిరక్షరాస్యులు, నిరాశ్రయులు, ఒంటరిగా జీవించే మహిళలు, సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు చెందిన పౌరులు ఈ ప్రక్రియలో మరింత సహాయం పొందేలా చర్యలు తీసుకోవాలి. ప్రభుత్వ కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగలేని స్థితిలో ఉన్నవారికి ఇంటి వద్దనే సేవలు అందించడం, స్థానిక అధికారుల ద్వారా వివరాలు ధృవీకరించడం, అవసరమైన పత్రాలను సమర్పించేందుకు తగిన సమయం ఇవ్వడం వంటి చర్యలు కీలకం. ప్రజాస్వామ్య హక్కులను వినియోగించుకోవడానికి ప్రజలు పరిపాలనా వ్యవస్థకు అందుబాటులో ఉండాలే తప్ప, పరిపాలనా వ్యవస్థ ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండకపోవడం ఆమోదయోగ్యం కాదు.

నోటీసు లేకుండా పేరు తొలగిస్తే ఎలా?

ఓటరు జాబితాలో పేరు తొలగింపు అనేది ఒక చిన్న పరిపాలనా చర్యగా భావించకూడదు. ఎన్నికల సమయంలో ఓటు వేయడానికి పోలింగ్ కేంద్రానికి వెళ్లిన వ్యక్తికి జాబితాలో పేరు లేకపోతే, అతని ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యానికి ప్రత్యక్షంగా అంతరాయం కలుగుతుంది. తన పేరు ఎందుకు తొలగించారో తెలియని పౌరుడు ఎవరిని సంప్రదించాలి? పొరపాటు జరిగితే దాన్ని సరిచేసుకునేందుకు ఎంత సమయం ఉంటుంది? ఎన్నికల తేదీ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు ఆ సమస్యకు పరిష్కారం లభిస్తుందా? ఈ ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానాలు ఉండాలి.

పేరు తొలగింపునకు ముందు సంబంధిత ఓటరుకు తగిన సమాచారం అందించాలి. అతని వాదనను వినాలి. తొలగింపునకు గల కారణాలను రికార్డు చేయాలి. నిర్ణయంపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసేందుకు, అవసరమైన పత్రాలను సమర్పించేందుకు, ఉన్నతాధికారుల ముందు అప్పీల్ చేసుకునేందుకు ఆచరణ సాధ్యమైన అవకాశాన్ని కల్పించాలి. ఒక వ్యక్తి మరణించాడా, శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతానికి మారాడా, లేక కేవలం సర్వే సమయంలో అందుబాటులో లేడా అనే విషయాలను స్పష్టంగా నిర్ధారించాలి.

సాంకేతిక వ్యవస్థలు, డిజిటల్ డేటా, కంప్యూటర్ ఆధారిత తనిఖీలు పరిపాలనా పనులను వేగవంతం చేయవచ్చు. కానీ సాంకేతికత ఒక్కటే అంతిమ నిర్ణయాధికారిగా మారకూడదు. డేటాలో పొరపాట్లు ఉండవచ్చు. పేర్లలో అక్షరదోషాలు, వయస్సులో తేడాలు, చిరునామాల్లో మార్పులు, ఒకే పేరుతో ఉన్న వ్యక్తుల వివరాలు గందరగోళానికి కారణం కావచ్చు. అలాంటి సందర్భాల్లో మానవీయ పరిశీలన, స్థానిక ధృవీకరణ, బాధితుడికి వివరణ ఇచ్చే అవకాశం తప్పనిసరి.

తాజా పరిణామాలు చెబుతున్నదేమిటి?

SIRపై దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న చర్చకు న్యాయపరమైన పరిణామాలు కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. 2026 మే 27న బిహార్‌లో నిర్వహించిన SIRకు సంబంధించిన కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఈ ప్రక్రియను చేపట్టే ఎన్నికల సంఘం అధికారాన్ని సమర్థించింది. ఓటర్ల జాబితాల ఖచ్చితత్వాన్ని మెరుగుపరచడం చట్టబద్ధమైన లక్ష్యమని, సంబంధిత చట్టాలు మరియు విధివిధానాల పరిధిలో ఎన్నికల సంఘం వ్యవహరించవచ్చని తీర్పులో పేర్కొంది. అదే సమయంలో, ఆ ప్రక్రియలో విధివిధానపరమైన రక్షణలు, అర్హులైన ఓటర్లను చేర్చే బాధ్యత కూడా ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయని న్యాయస్థానం పరిశీలించింది.

మరోవైపు, ఢిల్లీలో SIR సందర్భంగా ఓటర్లకు జారీ చేసిన నోటీసుల విధానంపై 2026 సెప్టెంబరులో సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికల సంఘం నుంచి వివరణ కోరినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. కొన్ని నోటీసులు యాంత్రికంగా జారీ చేసినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయన్న న్యాయస్థాన వ్యాఖ్యలు ఈ ప్రక్రియలో సరైన పరిశీలన ఎంత అవసరమో గుర్తుచేస్తున్నాయి. ఇవి మొత్తం SIR ప్రక్రియ చట్టవిరుద్ధమని నిర్ధారించిన తీర్పులు కావు. అయితే, నోటీసులు జారీ చేసే విధానం, వాటికి గల కారణాలు, వ్యక్తిగత కేసుల పరిశీలన వంటి అంశాల్లో నిర్లక్ష్యానికి తావుండకూడదనే సందేశాన్ని ఈ పరిణామాలు ఇస్తున్నాయి.

ఇదే సమయంలో, ఎన్నికల సంఘం కూడా కొన్ని రక్షణ చర్యలను ప్రకటించింది. 2026 సెప్టెంబరు 26న వెల్లడించిన నిర్ణయాల ప్రకారం, కొన్ని రకాల నోటీసులు అందుకున్న వ్యక్తుల నుంచి పత్రాలను సేకరించేందుకు బూత్ స్థాయి అధికారులు వారి ఇళ్లకు వెళ్లే విధానాన్ని బలోపేతం చేయడం, అవసరమైన చోట ప్రత్యేక సహాయ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయడం, ఆన్‌లైన్ విచారణ సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం వంటి చర్యలను ప్రస్తావించింది. వాదనలు, అభ్యంతరాల పరిష్కారానికి గడువులను కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో పొడిగించింది. ఈ చర్యలు అమలులో ఎంతవరకు ప్రజలకు ఉపయోగపడుతున్నాయన్నదే ఇప్పుడు పరిశీలించాల్సిన అంశం. ప్రకటనలతో సరిపెట్టకుండా, క్షేత్రస్థాయిలో వాటి ఫలితాలు కనిపించాలి.

పారదర్శకతే ప్రజల అనుమానాలకు సమాధానం

ఎన్నికల సంఘం ఒక స్వతంత్ర రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ. ఎన్నికలు నిష్పక్షపాతంగా నిర్వహించడంతో పాటు ఓటర్ల జాబితాలు ఖచ్చితంగా ఉండేలా చూడటం దాని బాధ్యత. అందువల్ల SIR ప్రక్రియపై వచ్చే ప్రశ్నలకు రాజకీయ విమర్శలుగా మాత్రమే సమాధానం చెప్పడం సరిపోదు. గణాంకాలు, ఆధారాలు, స్పష్టమైన విధానాల ద్వారా ప్రజలకు నమ్మకం కల్పించాలి.

ఎన్ని పేర్లు పరిశీలనకు వచ్చాయి? ఎన్ని పేర్లు మరణం, శాశ్వత వలస, డూప్లికేట్ నమోదు వంటి కారణాలతో తొలగించబడ్డాయి? ఎన్ని పేర్లపై అభ్యంతరాలు వచ్చాయి? ఎన్ని దరఖాస్తులు తిరస్కరించబడ్డాయి? ఎన్ని పేర్లు తిరిగి చేర్చబడ్డాయి? ఎన్ని కేసులు ఇంకా పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి? ఏ కారణంతో పేరు తొలగించారో సంబంధిత వ్యక్తికి ఎలా తెలియజేస్తున్నారు? ఈ వివరాలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి.

ప్రతి రాష్ట్రంలోనూ, ప్రతి నియోజకవర్గంలోనూ, అవసరమైన చోట పోలింగ్ కేంద్రాల వారీగా వివరాలను ప్రచురించడం ద్వారా రాజకీయ పార్టీలు, పౌరసంఘాలు, సాధారణ ఓటర్లు తమ స్థాయిలో పరిశీలించేందుకు అవకాశం కల్పించవచ్చు. ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించే గణాంకాలను స్వతంత్రంగా పరిశీలించే అవకాశం ఉండాలి. తప్పులు బయటపడితే వాటిని అంగీకరించి సరిచేసే వ్యవస్థ కూడా ఉండాలి. పారదర్శకత అంటే కేవలం సమాచారం విడుదల చేయడం మాత్రమే కాదు; ఆ సమాచారాన్ని ప్రజలు అర్థం చేసుకునేలా, ప్రశ్నలు అడిగేలా, తప్పులను సరిచేసుకునేలా అవకాశం కల్పించడం.

రాజకీయ పార్టీల బాధ్యత కూడా తక్కువ కాదు

ఓటర్ల జాబితాల సవరణపై రాజకీయ పార్టీలు పరస్పర ఆరోపణలు చేసుకోవడం కంటే, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు సక్రమంగా ఉన్నాయో లేదో పరిశీలించడంపై దృష్టి పెట్టాలి. ఎన్నికల సంఘం విధివిధానాల ప్రకారం బూత్ స్థాయి ఏజెంట్లను చురుకుగా వినియోగించుకోవాలి. ఓటర్లకు తమ పేర్లను ఎలా పరిశీలించుకోవాలో, తప్పులు కనిపిస్తే ఎక్కడ ఫిర్యాదు చేయాలో అవగాహన కల్పించాలి. ఆధారాలు లేకుండా సామూహికంగా ఓట్లు తొలగిస్తున్నారని ఆరోపించడం ఎంతవరకు బాధ్యతారాహిత్యమో, నిజమైన ఫిర్యాదులను రాజకీయ ప్రయోజనాల పేరుతో కొట్టిపారేయడం కూడా అంతే సరికాదు.

ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికల సంఘం, రాజకీయ పార్టీలు, పౌరసంఘాలు, మీడియా—అన్నీ తమ తమ బాధ్యతలను నిర్వర్తించాలి. ఓటరు పేరు తొలగించబడిందని ఫిర్యాదు వస్తే దాన్ని పరిశీలించాలి. పేరు చట్టబద్ధంగా తొలగించబడిందని నిర్ధారణకు వస్తే కారణాన్ని వివరించాలి. పొరపాటు జరిగిందని తేలితే ఆలస్యం చేయకుండా సరిచేయాలి. వివాదాన్ని రాజకీయ ప్రచారంగా మార్చడం కంటే, పౌరుడికి న్యాయం జరిగేలా చూడటమే ముఖ్యమైన లక్ష్యం కావాలి.

తెలంగాణలోనూ అప్రమత్తత అవసరం

తెలంగాణలో గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి హైదరాబాద్‌తో పాటు ఇతర పట్టణాలకు ఉపాధి, విద్య, వైద్యం, వ్యాపారం కోసం ప్రజలు వలస వెళ్తున్నారు. అద్దె ఇళ్లలో నివసించే కుటుంబాలు, వసతి గృహాల్లో ఉండే విద్యార్థులు, నిర్మాణ రంగ కార్మికులు, చిరునామాలు మార్చుకునే ఉద్యోగులు తమ ఓటరు వివరాలను సక్రమంగా ఉంచుకోవడం అవసరం. అయితే, ఈ బాధ్యతను పూర్తిగా ప్రజలపైనే మోపకూడదు. అధికార యంత్రాంగం కూడా వారికి తగిన సహాయం అందించాలి.

తెలంగాణలో SIR అమలుకు సంబంధించిన అధికారిక షెడ్యూల్, వర్తించే మార్గదర్శకాలు, దరఖాస్తుల గడువులు, ప్రత్యేక శిబిరాల వివరాలను ఎన్నికల సంఘం మరియు రాష్ట్ర ప్రధాన ఎన్నికల అధికారి కార్యాలయం నుంచి నిర్ధారించుకోవాలి. ప్రజలు తమ పేర్లు ఓటర్ల జాబితాలో ఉన్నాయో లేదో అధికారిక పోర్టల్‌లో పరిశీలించుకోవాలి. పేరు లేకపోతే లేదా వివరాల్లో తప్పులు ఉంటే సంబంధిత అధికారిని సంప్రదించి నిర్ణీత విధానంలో దరఖాస్తు చేయాలి. ఎన్నికల తేదీ ప్రకటించే వరకు వేచి ఉండకుండా ముందుగానే ఈ చర్యలు తీసుకోవడం మంచిది.

ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణే అంతిమ లక్ష్యం

ఓటర్ల జాబితాల ప్రక్షాళనకు వ్యతిరేకంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. అదే సమయంలో, ఆ ప్రక్రియను ప్రశ్నలకు అతీతమైనదిగా కూడా చూడకూడదు. చట్టబద్ధమైన లక్ష్యం, సరైన అమలు, పారదర్శకత, మానవీయ దృక్పథం—ఈ నాలుగు అంశాలు కలిసినప్పుడే ప్రజల విశ్వాసం బలపడుతుంది. అర్హులైన పౌరులను చేర్చడం, అనర్హమైన నమోదులను సరిచేయడం రెండూ సమానంగా ముఖ్యమైన బాధ్యతలు.

ఒక పేద కార్మికుడి పేరు పొరపాటున తొలగిపోయినా, ఒక వృద్ధురాలు పత్రాలు సమర్పించలేక ఇబ్బంది పడినా, ఒక విద్యార్థి చిరునామా మార్పు కారణంగా ఓటు హక్కు వినియోగించుకోలేకపోయినా అది కేవలం పరిపాలనా లోపం మాత్రమే కాదు; ప్రజాస్వామ్యం పౌరుడికి అందించాల్సిన సేవలో ఏర్పడిన లోపం. అలాంటి పరిస్థితులను నివారించడానికి ముందస్తు జాగ్రత్తలు, సులభమైన ఫిర్యాదు వ్యవస్థలు, సమయపాలనతో కూడిన అప్పీళ్లు, అధికారుల జవాబుదారీతనం అవసరం.

ఎన్నికల సంఘం ప్రజలకు ఒక స్పష్టమైన భరోసా ఇవ్వాలి: ఓటర్ల జాబితాలను సరిచేసే క్రమంలో అర్హులైన ఒక్క పౌరుడి హక్కు కూడా అన్యాయంగా దెబ్బతినకుండా అన్ని జాగ్రత్తలూ తీసుకుంటామని. కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ పరిధిలో ప్రజలకు అవసరమైన సహకారం అందించాలి. రాజకీయ పార్టీలు ఆధారాలతో మాట్లాడాలి. మీడియా వాస్తవాలను పరిశీలించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించాలి.

ప్రజాస్వామ్య బలం ఓట్ల సంఖ్యలో మాత్రమే ఉండదు; ప్రతి అర్హుడి ఓటుకు ఇచ్చే గౌరవంలో ఉంటుంది. ఓటర్ల జాబితా ఎంత శుద్ధంగా ఉందన్నది ఒక ప్రమాణమైతే, అందులో అర్హులైన ప్రతి పౌరుడి పేరు భద్రంగా ఉందా అన్నదే అసలైన ప్రమాణం. ప్రక్షాళన పేరుతో హక్కులకు విఘాతం కలగకూడదు. అనుమానాలకు పారదర్శకతతో, ఫిర్యాదులకు న్యాయంతో, పొరపాట్లకు తక్షణ సవరణతో సమాధానం చెప్పాలి.

ఓటర్ల జాబితా శుద్ధి కావాలి… కానీ ఓటరు హక్కు చెదరిపోకూడదు. అర్హుడైన ప్రతి పౌరుడి ఓటు భద్రతే ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన విజయమనే విషయాన్ని పాలకులు, ఎన్నికల సంఘం ఎప్పటికీ విస్మరించకూడదు.

— గుజ్జ సత్యం
ఎడిటర్, సత్య తెలంగాణ దినపత్రిక